Opodatkowanie VAT usług pośrednictwa ubezpieczeniowego.

Data sporządzenia: 27 stycznia 2020 r.

Pytanie:
Spółka z o.o. z siedzibą w Polsce („Spółka”) świadczy na rzecz ubezpieczyciela z siedzibą w Holandii usługi dystrybucji ubezpieczeń klientom nabywającym od Spółki określone urządzenia. Produktem ubezpieczeniowym jest ubezpieczenie od przypadkowego zniszczenia urządzeń, sprzedawanych przez Spółkę („Produkt”). Dystrybucja Produktu oznacza samodzielne zawieranie przez Spółkę z klientami nabywającymi urządzenia od Spółki, umów regulujących ubezpieczenie nabywanych produktów. W ramach świadczonych usług, Spółka samodzielnie dociera do potencjalnych klientów zainteresowanych ubezpieczeniem, informuje klientów o możliwości zakupu ubezpieczenia, przedstawia potencjalnym klientom procedury i warunki finansowe dotyczące ubezpieczenia, dostarcza formularze aplikacyjne oraz ogólne warunki ubezpieczenia dotyczące Produktu, przyjmuje wnioski o zakup Produktu od potencjalnych klientów, przekazuje dane klientów do ubezpieczyciela, jak również dane dotyczące rozliczeń, w tym zwrotów. Jaką stawkę podatku od towarów i usług (VAT) powinna zastosować spółka do powyższych usług świadczonych na rzecz holenderskiego ubezpieczyciela? 

Odpowiedź:

1. Polska nie będzie miejscem świadczenia (czyli miejscem opodatkowania VAT) opisanych w pytaniu usług świadczonych na rzecz holenderskiego ubezpieczyciela, jeśli ubezpieczyciel jest podatnikiem VAT UE zarejestrowanym w Królestwie Niderlandów. W takiej sytuacji, miejscem świadczenia (opodatkowania VAT) jest Królestwo Niderlandów, a polska spółka będzie zamieszczała na swoich fakturach adnotację, że usługi nie podlegają opodatkowaniu VAT w Polsce i podlegają rozliczeniu z zastosowaniem mechanizmu odwrotnego obciążenia. Polska spółka powinna też okresowo sprawdzać status holenderskiego kontrahenta jako podatnika VAT w systemie VIES, w oparciu o informacje o numerze rejestracyjnym, uzyskane od holenderskiego ubezpieczyciela.
2. Polska będzie miejscem świadczenia (miejscem opodatkowania VAT) opisanych w pytaniu usług, jeśli ubezpieczyciel nie jest podatnikiem VAT UE zarejestrowanym w Królestwie Niderlandów. W takiej sytuacji, polska spółka będzie zobowiązana do wykazania obowiązujących w Polsce stawek VAT/zwolnień, na fakturach wystawianych ubezpieczycielowi. 
3. Zasadniczo, opisane powyżej usługi będą objęte zwolnieniem z VAT (zob. art. 43 ust. 1 pkt 37 Ustawy o VAT), mimo tego, że spółka nie będzie wykonywać usług usług „pośrednictwa ubezpieczeniowego” w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2017 roku o dystrybucji ubezpieczeń („Ustawa o Dystrybucji Ubezpieczeń”). Na gruncie tej ustawy Spółka nie będzie pośrednikiem ubezpieczeniowym, ale przedsiębiorcą dokonującym dystrybucji ubezpieczeń, zawieranych w związku z dostawą towarów (art. 12 ust. 1 Ustawy o Dystrybucji Ubezpieczeń). 
4. Jednak mimo tego, że świadczenia Spółki nie będą stanowiły pośrednictwa ubezpieczeniowego na gruncie regulacyjnym, to na gruncie Ustawy o VAT mogą kwalifikować się jako pośrednictwo ubezpieczeniowe, podlegające zwolnieniu z VAT. Polskie organy podatkowe stoją na stanowisku, że na gruncie art. 13 część B lit. d pkt 5 dyrektywy 2006/112/WE, w orzecznictwie TSUE zostały wypracowane autonomiczne warunki zwolnienia z VAT usług pośrednictwa ubezpieczeniowego, uwzględniające kompleksowy charakter tych usług oraz konieczność uniknięcia rozbieżności w stosowaniu zwolnień przedmiotowych z VAT na terytorium UE (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2016 roku, sygn. I FSK 179/15, Pismo Dyrektora KIS z dnia 20 września 2019 roku, sygn. 0114-KDIP4.4012.554.2019.1.IT). 
5. Poniżej skrótowy opis tych warunków.
   • Czynności pośrednictwa definiuje się ze względu na charakter świadczonych usług, a nie osobę je świadczącą lub ich odbiorcę. Zwolnienie w VAT nie powinno być ograniczone do transakcji przeprowadzanych przez określony rodzaj instytucji, osoby prawnej lub do transakcji, całkowicie lub częściowo wykonanych za pomocą środków elektronicznych lub techniką manualną. Nic nie stoi na przeszkodzie temu, by usługi zlecane zewnętrznym operatorom spoza instytucji finansowych, niemającym tym samym bezpośredniego związku z klientami tych instytucji, były zwolnione z VAT.
   • Czynności pośrednictwa powinny być usługą świadczoną na rzecz strony transakcji ubezpieczeniowej, za którą strona ta wypłaca wynagrodzenie, a przez odbiorcę finalnego powinny być postrzegane jako całość, wraz usługą główną.
   • Celem działań pośrednika jest dążenie do zawarcia umowy poprzez np. negocjacje warunków umowy. Negocjacje stanowią usługę świadczoną na rzecz strony umowy oraz są wynagradzane przez nią i polegają na jednoznacznie określonym akcie mediacji. Mogą obejmować m.in. wskazywanie odpowiednich możliwości zawarcia umowy, nawiązywanie kontaktu z drugą stroną lub negocjowanie, w imieniu i na rzecz klienta, warunków płatności, jakich ma dokonać jedna ze stron. Celem negocjacji jest wykonanie wszystkich czynności niezbędnych w celu zawarcia przez dwie strony umowy.
   • Pośrednik jest podmiotem, który nie ma żadnego interesu, jeśli chodzi o treść umowy, ale celem jego działania jest uczynienie wszystkiego co niezbędne, by dwie strony zawarły umowę. Jego/jej działania obejmują m.in. wskazywanie stronie danej umowy okazji do zawarcia takiej umowy. Pośrednictwo nie wymaga koniecznie, aby pośrednik działający jako subagent agenta głównego kontaktował się bezpośrednio z dwiema stronami umowy, aby negocjować wszystkie klauzule.
   • Działalność pośrednika nie może ograniczać się do wykonywania wyłącznie czynności faktycznych związanych z umową, np. formalności administracyjnych, takich jak udzielanie informacji drugiej stronie oraz przyjmowanie i przetwarzanie wniosków, czy jedynie wydawanie polis.